Een 24-jarige loopster overleed na de marathon van New York van 1 november, meldde The Guardian. Volgens organisator New York Road Runners was 2024 de vorige keer dat een deelnemer aan deze race overleed na een medisch incident. Zulk nieuws komt hard aan, zeker als je net zelf een marathon liep of er een op de kalender hebt staan. Over dit geval en de oorzaak doen we hier geen uitspraken. We kijken naar wat de cijfers zeggen over incidenten bij marathons, en naar de signalen die bij jezelf of een ander om actie vragen.
Hoe vaak lopers bij de medische post belanden
Onwel worden is iets anders dan in levensgevaar zijn, en dat verschil zie je goed in de cijfers. De stadsuniversiteit van Yokohama zette tien jaar medische gegevens van de marathon daar op een rij, van 2015 tot en met 2024. Het ging om 147.861 deelnemers, van wie 134.946 op de hele marathon. Gemiddeld kwamen er per jaar 14,76 meldingen bij de medische dienst op elke 1000 lopers. In die tien jaar werden 136 lopers met spoed vervoerd, 27 in het ziekenhuis opgenomen en waren er 3 hartstilstanden.
Andere races geven andere getallen. Een Amerikaanse studie naar 10 km-wedstrijden kwam op 6,2 meldingen per 1000 finishers en noemt ter vergelijking 25,3 per 1000 bij de Twin Cities Marathon. Bij die 10 km-wedstrijden ging het het vaakst om warmteklachten, spier- en gewrichtsklachten en problemen met vocht en zout.
Leg je die marges naast de 61.146 finishers van New York, dan kom je uit op ruwweg 900 tot 1550 medische meldingen op één dag. Dat is onze eigen rekensom met cijfers uit andere races, in ander weer, en dus geen meting in New York. Hij laat wel zien waarom een medische post bij een grote marathon geen bijzaak is, en dat je er niet de enige bent als je er aanklopt.
Wat de cijfers over hartstilstand zeggen
De bekendste cijfers over het ernstigste scenario komen uit de Verenigde Staten. Onderzoekers van onder meer Emory University publiceerden in 2025 in het tijdschrift JAMA een analyse van halve en hele marathons. Tussen 2010 en 2023 waren er onder 29,3 miljoen finishers 176 hartstilstanden, ofwel 0,60 per 100.000. Daarvan liepen er 59 dodelijk af. Hele marathons zaten met 1,04 per 100.000 boven halve marathons met 0,47, en mannen met 1,12 ruim boven vrouwen met 0,19.
Omgerekend is dat bij een hele marathon ongeveer één hartstilstand per 96.000 lopers. Op een veld zo groot als New York zou dat gemiddeld neerkomen op iets meer dan een half geval per editie, opnieuw een eigen rekensom. Het zijn Amerikaanse groepsgemiddelden, ze zeggen niets over één persoon of één race en niet automatisch iets over Nederland. Bij bijna de helft van de gevallen was er bovendien te weinig informatie voor een definitieve diagnose.
Het meest bruikbare zit in de vergelijking met het decennium ervoor. Het aantal hartstilstanden bleef ongeveer gelijk (0,54 per 100.000 in 2000 tot en met 2009), maar het aantal doden per 100.000 lopers halveerde ruwweg. In de 36 gevallen met volledige medische gegevens kreeg iedereen reanimatie van een omstander en kreeg 97 procent ook een AED. De overlevingskans hangt dus sterk af van wat er in de eerste minuten om iemand heen gebeurt.
Signalen bij jezelf tijdens het lopen
De Hartstichting en Thuisarts zijn hier duidelijk over, en die adviezen gelden in een wedstrijd net zo goed als op een doordeweekse duurloop.
- Pijn op de borst tijdens inspanning? Stop meteen en bel 112 als het na 5 minuten rusten niet minder wordt. Wordt het wel minder, bespreek het dan met je huisarts.
- Hartkloppingen of plotseling flauwvallen? Stop en neem contact op met een arts. Viel je flauw tijdens het sporten, dan adviseert Thuisarts om direct de huisarts of huisartsenspoedpost te bellen.
- Wordt iemand tijdens het sporten erg rood, raakt hij in de war, ademt hij moeilijk of is hij bewusteloos? Dan zegt de Hartstichting 112 bellen en afkoelen op een koele plek.
- Ook warmte telt mee, in elk geval bij een warme wedstrijd. Het RIVM noemt bij een hitteberoerte onder meer een temperatuur boven 39 graden, een snelle hartslag, misselijkheid, een rode huid en meestal geen zweet. Dat is levensbedreigend en dus 112. Meer daarover lees je in ons stuk over trainen in de warmte.
Bij een evenement is de eerste hulppost of een vrijwilliger langs het parcours vaak het snelst bereikbaar. Geen finish is het waard om met zulke klachten door te lopen. Tegelijk geven signalen geen zekerheid in beide richtingen. Volgens de Emory-onderzoekers gaat het bij hartstilstanden vaak om mensen met risicofactoren die nooit waren opgemerkt, en een sporthorloge verandert daar weinig aan. Alleen een arts kan beoordelen of er sprake is van een hartritmestoornis, schrijft de Hartstichting.
Wat je doet als iemand naast je neervalt
Bel 112 of laat iemand bellen, en begin als je dat kunt met reanimeren. De kans op overleven is het grootst als omstanders direct hulp bieden, schrijft ZorgkaartNederland, en ook de Amerikaanse cijfers hierboven wijzen die kant op. Onderzoeker Kim pleit er daarom voor dat deelnemers zelf leren reanimeren en dat AED’s strategisch langs de route staan. Daar kun je als loper iets mee, want in een marathon loop je tussen duizenden mensen die allemaal omstander kunnen zijn. Een reanimatiecursus volgen is dus geen overbodige luxe.
Twijfel je over je gezondheid? Begin bij de huisarts
Voor vragen over je eigen lichaam is de huisarts het eerste adres, ook als je geen acute klachten hebt. Bespreek het in elk geval als je hart soms onregelmatig klopt of als je eerder bij inspanning pijn op de borst had. Thuisarts raadt ook een afspraak aan als je flauwviel en familieleden hebt die jonger dan 40 hartproblemen hadden of plotseling overleden aan een hartprobleem.
Een sportmedisch onderzoek bij een sportarts kan daarnaast zinvol zijn als je meer en zwaarder wilt gaan trainen, bijvoorbeeld voor een marathon, als je boven de 30 begint met een slechte conditie of als je een ziekte hebt zoals hartproblemen of diabetes. Je hebt er geen verwijzing voor nodig. Voor de meeste jonge, gezonde mensen is het volgens Thuisarts niet nodig, en ook dan geldt dat je je conditie langzaam opbouwt.
Heb je net een marathon achter de rug, gun je lichaam dan de tijd. Ook als de spierpijn weg is ben je nog niet meteen hersteld. En voelt iets anders dan normale vermoeidheid, bel dan liever één keer te veel met je huisarts dan één keer te weinig.
